ابن ميثم البحراني ( مترجم : محمدى مقدم / نوايي )
336
شرح نهج البلاغة ( فارسي )
اين نوزده فرشتهاى كه بعضي فضلا گفتهاند ، فرشتگان آتشاند . ولى با انسان فرشتگان ديگرى از فرشتگان بهشت همراهند ، توضيح اين كه هر گاه انسان فرشتگان را در دنيا مطابق أوامر خدا به استخدام در آورد ودر فرمانبردارى خدا با آنها موافقت كند بىآنكه از آنها چيزى كه خلاف خلقشان است بخواهد به وسيلهء آنها از ارتكاب محارم ونواهى خداوند به دور مىماند . توفيق را از خدا آرزو مىكنم . بحث چهارم - امام ( ع ) أنواع ديگرى از فرشتگان را نام برده است وبه تفاوت مرتبهشان در عبادت وخشوع با عبارت سجود ، ركوع ، صّف وتسبيح اشاره كرده است . توضيح اين كه خداوند سبحان هر دسته از فرشتگان را به مرتبهء معيّنى از كمال وعلم وقدرت اختصاص داده است . كه هيچ مرتبهء پايينى به مقام ومرتبهء فوق نمىرسد . هر دستهاى كه نعمت خدا بر آن كاملتر باشد ، عبادت أو برتر وفرمانبردارى آن شايستهتر است . سجود وركوع وصفّ وتسبيح عباداتى هستند كه در ميان خلق رايجاند ولى از نظر بيان معناى خشوع وخضوع متفاوت هستند . ونمىتوان آنها را در اينجا به معناى ظاهري كه مردم مىفهمند گرفت زيرا نهادن پيشانى بر زمين براي سجده وخم كردن پشت براي ركوع وحركت دادن زبان براي تسبيح ، أموري هستند كه دلالت بر ابزار واسبابى دارند ومخصوص بعضي از حيوانات مىباشد ، زيرا حيوانات داراى اعضا وجوارحاند . امّا در مورد فرشتگان سزاوار اين است كه تفاوت مراتب ياد شده به سجود وركوع وصف وتسبيح بر تفاوت كمال فرشتگان در خضوع وخشوع براي كبريايى خدا وعظمت أو حمل شود وبه اصطلاح اطلاق كردن لفظ ملزوم است ( خضوع ) بر لازم آن ( سجود ) زيرا سجود در لغت به معناى انقياد وخضوع مىباشد . با توضيح بالا احتمال دارد كه كلام امام ( ع ) در بارهء فرشتگان كه بعضي از